Mission! Hartfalen

Hartfalen is een klinisch syndroom dat wordt gekenmerkt door een verminderde pompfunctie van het hart. Als gevolg van de verminderde pompfunctie krijgen veel organen niet genoeg zuurstof en voedingsstoffen. Dit leidt tot een combinatie van symptomen en verschijnselen waaronder kortademigheid, vermoeidheid en vochtophoping, vooral in de longen en in de benen.

Epidemiologie

Per jaar worden in Nederland ongeveer 39.000 mensen geconfronteerd met hartfalen en de gevolgen daarvan. Het voorkomen van hartfalen neemt toe met de leeftijd: het merendeel van de patiënten dat hartfalen krijgt is ouder dan 75 jaar. Naar schatting leven er in Nederland 160.000 patiënten (2007) met hartfalen.

Patiënten met hartfalen hebben een verminderde kwaliteit van leven, onder meer door herhaalde ziekenhuisopnames (jaarlijks worden meer dan 29.000 patiënten opgenomen i.v.m. hartfalen (in 2008: 27821 (8% van alle ziekenhuis opnames); 2010: 29.838); gemiddelde ligduur 11 dagen in 2006; NHS/RIVM). Hoewel de overleving van patiënten met hartfalen de laatste jaren sterk verbeterd is, blijft de sterfte ten gevolgd van hartfalen hoog (2008: 6237 patiënten en in 2010: 6424 patiënten). In het eerste jaar na een ziekenhuis opname vanwege hartfalen is het percentage patiënten dat wordt heropgenomen en/of is overleden 40%. Na 4 jaar is gemiddeld 50% van de patiënten overleden (ESC guideline HF).

Op basis van de vergrijzing van de bevolking en het sterke verband van leeftijd met het voorkomen van hartfalen, zal naar verwachting het absoluut aantal personen met hartfalen tussen 2010 en 2025 met 46% stijgen (RIVM).

Oorzaken

Hartfalen wordt per definitie veroorzaakt door een tekortschietende pompfunctie die diverse oorzaken kan hebben. De meest voorkomende oorzaak van hartfalen is een afname van de pompfunctie door een of meerdere hartinfarcten. Elk hartinfarct beschadigd de hartspier waardoor een deel van de pompkracht verloren gaat. Een andere oorzaak van een verminderde pompfunctie is langdurige hoge bloeddruk waardoor het hart dikker en stijver wordt waardoor de knijpkracht en de veerkracht geleidelijk afnemen.

Hiernaast kan de pompfunctie verminderd zijn door een hartspierziekte (cardiomyopathie) waarbij de hartspiercellen een abnormale bouw en functie hebben waardoor de wand van het hart te slap, te dik en/of te stijf is. Een hartspierziekte kan bijvoorbeeld ontstaan door een virusinfectie, schildklierproblemen, chemotherapie, spierzwakte of na een zwangerschap.

Bij veel patiënten wordt er echter geen oorzaak gevonden (zgn idiopatisch hartfalen). Naast een primair pompfunctie probleem kan hartfalen ook ontstaan als het gevolg van hartklepafwijkingen of ritmestoornissen.

Behandeling

Behandeling van chronisch hartfalen heeft als doel de symptomen te verminderen en het risico op ziekenhuisopnames en sterfte te verkleinen. Hiernaast wordt getracht verdere achteruitgang van de pompfunctie van het hart te voorkomen. De behandeling van hartfalen bestaat uit medicamenteuze therapie (m.b.v. diuretica, aceremmers, angiotensine II antagonisten, digitalis, betablokkers en/of nitraten) en zogenaamde "leefstijladviezen". De belangrijkste leefstijladviezen zijn een vocht- en zout beperking, dagelijks wegen, het beperken van de alcohol inname en regelmatige inspanning. Naast deze conventionele therapie is er bij een deel van de patiënten een indicatie voor invasieve behandeling zoals een dotterbehandeling, implantatie van een intracardiale defibrillator, cardiale resynchronisatietherapie, een klepoperatie, een bypassoperatie en/of een linkerventrikelreconstructie.

In het LUMC is de laatste jaren ruime ervaring opgedaan op het gebied van resynchronisatie therapie (CRT) en met chirurgische interventies als klepplastieken en linker ventrikel(LV)-reconstructies,al dan niet gecombineerd met ritmechirurgie. Ook de mogelijkheden voor stamceltherapie voor patiënten met ernstig hartfalen worden verder onderzocht.

LVAD 
Het LUMC is als eerste ziekenhuis in Nederland een onderzoek gestart naar de werking van een mechanisch steunhart bij patiënten met ernstig hartfalen die afgewezen zijn voor een harttransplantatie, in een uniek ‘destination’ programma.

In dit programma wordt bij patiënten een mechanisch steunhart, ook wel left ventricular assist device (LVAD) genoemd, via een open hartoperatie geplaatst. Het steunhart is een pomp die in de borstkas direct op het hart wordt geplaatst en de verzwakte linker hartkamer ondersteunt. Het bloed wordt via de linker hartkamer de pomp ingezogen en vervolgens de grote lichaamsslagader ingepompt. Het steunhart wordt via een aandrijflijn door de huid van buitenaf van stroom voorzien. De patiënt draagt de computer die het steunhart bedient en de energievoorziening voor het steunhart altijd bij zich.

Naar aanleiding van de resultaten van het LUMC ‘destination’ programma, heeft de Nederlandse overheid in oktober 2015 besloten de steunhartbehandeling als officieel erkende behandeling te registreren bij patiënten met ernstig hartfalen die zijn afgewezen voor harttransplantatie.

 

Mission! Hartfalen

Om een juiste therapie voor de patiënt te kiezen, is het noodzakelijk om alle patiënten volgens een vast protocol te screenen. Naastde mogelijkheid voor invasieve behandelingen wordt veel aandacht besteed aan optimalisatie van medicamenteus beleid, leefregels en beweging.

Hierbij wordt nauw samengewerkt met een diëtiste, met de hartrevalidatie en met maatschappelijk werk.

Patiënten die in aanmerking komen voor onze Polikliniek hebben ernstig hartfalen (NYHA klasse III of IV met een matige of slechte linkerventrikelfunctie) en gebruiken medicatie voor hartfalen. Verwijzing naar de Mission! Hartfalen polikliniek gebeurt hoofdzakelijk via cardiologen in Leiden en omstreken.

Patiënten die voor het eerst met hartfalen worden verwezen, worden eerst op de algemene polikliniek Hartziekten geanalyseerd.

Daar worden zij medicamenteus geoptimaliseerd, waarna zij eventueel worden doorverwezen naar de Hartfalenpolikliniek. De hartfalenpatiënten worden door hartfalencardiologen en hartfalenverpleegkundigen begeleid. De hartfalenverpleegkundige heeft dagelijks een telefonisch spreekuur en indien nodig bezoekt zij de hartfalenpatiënt thuis.